Veljum fjölbreytt

 

Mikilvægast er að breyta ekki mataræði ungra barna án samráðs við sérfræðinga ef um mögulegt ofnæmi eða óþol er að ræða. Börn þurfa á fjölbreyttri fæðu að halda svo þau fái öll nauðsynleg efni úr fæðunni.

 

 

Rótargrænmeti

 

Rótargrænmeti er samheiti yfir tegundir grænmetis sem eru jurta-rætur ræktaðar til matar eins og annað grænmeti. Ræturnar eru í flestum til-fellum næringarforðabúr jurtarinnar og innihalda mikið magn kolvetna, en auk þess fjörefni (vítamín), steinefni og trefjar. Gulrófur, rauðrófur, gulrætur, sellerírót og sætar kartöflur flokkast sem rótargrænmeti.

Rótargrænmeti er gjarnan soðið eða ofnbakað, en stundum steikt, en sumt má borða hrátt og er næringarríkast þannig eins og annað grænmeti.

  • Rófur

    Næringartafla

    • Ætur hluti 85 %
    • Innihald í 100 g
    • Vatn 89 g
    • Orkurík efnasambönd
    • Prótein 1.2 g
    • Trefjar 2.7 g
    • Kolvetni 9.0 g
    • Fita 0.1 g
    • kj 176
    • kcal 42
    • Steinefni
    • Járn 0.5 mg
    • Kalk 65 mg
    • Vítamín
    • A Ret. ein 72 µg
    • B1 0.05 mg
    • B2 0.04 mg
    • Niacin 1.8 mg
    • C (askorbínsýra) 40 mg

    Gulrófur er mikilvæg matjurt sem er rík af vítamínum og steinefnum. Hún er stundum nefnd „appelsína norðursins“ vegna hins háa C-vítamín innihalds.

     

    Auk þess inniheldur gulrófan mikið A-vítamín í formi karótens. Hún er trefjarík en snauð af hitaeiningum og því góð til að hafa á milli mála. Sérstaklega holl og það er auðvelt að skera hana í stangri sem er tilvalið fyrir smáfólkið sem nasl á milli mála.

    Lestu meira á www.islenskt.is

  • Gulrætur

    Næringartafla

    • Ætur hluti 90 %
    • Innihald í 100 g
    • Vatn 88 g
    • Orkurík efnasambönd
    • Prótein 0.9 g
    • Trefjar 2.9 g
    • Kolvetni 10.2 g
    • Fita 0.2 g
    • kj 193
    • kcal 46
    • Steinefni
    • Járn 0.7 mg
    • Kalk 40 mg
    • Vítamín
    • A Ret. ein 1833 µg
    • B1 0.05 mg
    • B2 0.05 mg
    • Niacin 1.0 mg
    • C (askorbínsýra) 5 mg

    Í gulrótum er mikið af litarefninu karóten.  Eftir því sem gulræturnar eru lit-sterkari þeim mun hærra er karóten innihaldið, sem á reyndar við um allt græn-meti en eftir því sem liturinn er sterkari, þeim mun næringarríkara. Karóten ummyndast yfir í A-vítamín í líkamanum, en A-vítamín er meðal annars mikil-vægt fyrir sjónina, húðina og slímhimnur líkamans. Auk þess er í gulrótum B- og C-vítamín ásamt mikilvægum steinefnum eins og kalíum, kalki, járni og fosfór.

     

    Gulrætur eru góð uppspretta fyrir þessi næringarefni og ekki skemmir fyrir að þær eru ódýrar og um að gera að hafa þær á borðum daglega allt árið.

    Lestu meira á www.islenskt.is

  • Kartöflur

    Næringartafla

    • Ætur hluti 75 %
    • Innihald í 100 g
    • Vatn 77 g
    • Orkurík efnasambönd
    • Prótein 1.8 g
    • Trefjar 2.1 g
    • Kolvetni 19.0 g
    • Fita 0.1 g
    • kj 370
    • kcal 88
    • Steinefni
    • Járn 1.0 mg
    • Kalk 15 mg
    • Vítamín
    • A Ret. ein - µg
    • B1 0.10 mg
    • B2 0.02 mg
    • Niacin 1.6 mg
    • C (askorbínsýra) 10 mg

    Kartöflur eru með mikilvægustu uppsprettum B-vítamína og C-vítamíns í fæðunni. Einnig eru kartöflur ríkar af járni, kalki, kalíum, fosfór og trefjum. Kartöflur innihalda mjölva (tegund kolvetna) sem gerir þær mettandi þó þær séu ekki mjög hitaeiningarríkar.

     

    Æskilegast er að sjóða kartöflur með hýðinu, annars tapast mikið af næringar-efnum út í suðuvatnið. Því má segja að smælkið sem tekið er upp á haustin hentar frábærlega til að borða með hýðinu. Séu þær afhýddar fyrir suðu ber að nota eins lítið vatn við suðuna og kostur er og nota síðan vatnið í sósur eða til brauðgerðar til að nýta næringarefnin sem skolast hafa út.

    Lestu meira á www.islenskt.is

 

Matarvenjur barna

 

Næring barna okkar skiptir miklu máli. Við þurfum að gæta þess að þau fái öll þau næringarefni sem þau þarfnast.

Börn þurfa orkuríka fæðu í mörgum litlum máltíðum yfir daginn þar sem magamál þeirra er lítið. Mörg börn eru í íþróttum og orkukrefjandi tómstundum utan skóla en við það eykst orkuþörfin. Auk þess þurfa börn að hafa viðbótarorku til að vaxa og þroskast eðlilega.

 

  • Næringarefnin í fæðu barna

    Járn

    Er mikilvægt til nýmyndunar rauðra blóðkorna sem flytja súrefni til frumna líkamans. Járnskortur er tiltölulega algengur hjá ungum börnum sem nýfarin eru að borða. Ástæðan er sú að járnþörfin þeirra er mikil en fæðan sem þau fá er oft járnsnauð. Því er mikilvægt að vanda fæðuvalið. Til þess að nýta járnið úr fæðunni sem best er gott að neyta samhliða, fæðu sem er rík af C-vítamíni. Leiðir til þess gætu verið að borða sítrusávöxt, til að mynda, appelsínu eða kíví, með hafragrautnum eða morgunkorninu eða drekka með því glas af hreinum appelsínusafa. Einnig hjálpar að neyta grænmetis með hverri máltíð.Stoðmjólkin er járnbætt og er því ákjósanlegust fyrir börn undir tveggja ára aldri en almennt er ráðleggingin sú að drekka eða borða sem svarar 2-3 skammta af mjólkurvörum á dag þar sem um 2 dl eru einn skammtur, og 25-30 g af osti einn skammtur (1 stór ostsneið úr pakka er um 20 g).

     

    Kalk

    Er mikilvægt fyrir vöxt og styrk tanna og beina, hjálpar til við storknun blóðs og er nauðsynlegt fyrir taugakerfið. Kalk fáum við af hvað mestum gæðum úr mjólkurvörum en einnig fáum við nokkuð af kalki úr grænmeti.

     

    D-vítamín

    Líkaminn vinnur D-vítamín úr sólarljósi. Þar sem við búum á norðlægum slóðum er þessi framleiðsla takmörkuð og því er mikilvægt að við sjáum til þess að barnið, og allir, fái nægt magn af D-vítamíni. Það má gera með því að gefa taka inn lýsi eða gefa barninu AD-vítamíndropa. D-vítamín er nauðsynlegt til að við getum nýtt kalkið úr fæðunni til beinmyndunar en einnig spila nokkur hormón mikilvægt hlutverk. D-vítamín hefur ekki aðeins hlutverk við uppbygg-ingu og viðhald beina heldur einnig á ónæmiskerfið og fleiri mikilvæg ferli í lík-amanum. Lýsi, feitur fiskur, D-vítamínbættar mjólkurvörur.

     

    A-vítamín

    Er nauðsynlegt fyrir sjónina, fyrir húð (nýmyndun frumna), slímhimnur og vöxt. Oft er skortur á því í fæði ungra barna og því mikilvægt að barnið fái lýsi eða AD-vítamín dropa daglega. Gulrætur, grænkál og sítrusávextir, lifur, egg og mjólkurvörur eru góðar uppsprettur úr fæðunni.

     

    C-vítamín

    Er mikilvægt fyrir ónæmiskerfið og styrkir frumur. Það veitir hugsanlega vörn gegn veirum og bakteríum og stuðlar að því að sár grói. Það eykur einnig upp-töku járns úr fæðunni, sérstaklega úr grænmeti. Börn sem borða lítið af græn-meti og ávöxtum fá yfirleitt ekki nægjanlegt magn af C-vítamíni. Sítrusávextir, ber, tómatar, blómkál, kartöflur og grænt grænmeti eru bestu uppspretturnar.

    Lestu meira á www.islenskt.is

  • Sykurneysla

    Hugsar þú um það hvað þú gefur barninu þínu að borða? Svarið er líklega já. Þú telur þig allavega gera það, ekki satt? En erum við í alvöru að hugsa um að börnin fái fæðu úr öllum fæðuflokkum daglega? Og hvað með sykurinn? Margir foreldrar gera sér enga grein fyrir því sykurmagni sem er í mörgum fæðuteg-undum sem við gefum börnum okkar, t.d. í sumu morgunkorni og sumum mjólkurvörum. Sumar tegundir af morgunkorni eru það sykraðar að þær eru meira í ætt við sælgæti en hollan morgunverð og sama verður sagt um margar mjólkurvörur. Bestu tegundir morgunkorns er ósykraður hafragrautur, bygg grautur eða chia grautur en grauta má bragðbæta með ávöxtum, kanil, fræjum og hnetum. Annað tilbúið morgunkorn sem inniheldur lítinn viðbættan sykur er Cheerios, Weetabix og Havre Fras.

     

    Veistu að í mjólkurvörum eins og t.d hrísmjólk er allt að 27% kolvetni, í engja-þykkni er það allt að 20% og í þykkmjólk allt að 16%. Í öðrum mjólkurvörum eins og hreinu skyri er ekki nema 3% kolvetni, 3-4% í hreinni súrmjólk og 3-4% í hreinu jógúrti. Þessi kolvetni koma úr mjólkursykrinum sem er í mjólkur-vörum frá nátturunnar hendi. Það er því ljóst að þau kolvetni sem eru umfram í sætu mjólkurvörunum er í flestum tilfellum viðbættur sykur en geta líka komið úr ávöxtum, berjum og múslíi.

     

    Veljum frekar að gefa börnunum okkar hreinar mjólkurvörur en þær sem eru með viðbættum sykri. Venjum þau á það strax í upphafi að fá hreinar vörur því þá sækja þau síður í þær sykruðu. Ekki sykra skyrið hjá barninu, þó svo að þér finnist það ekki gott ósykrað er ekki þar með sagt að barninu þínu finnist það, sérstaklega ef það hefur ekki smakkað sykrað skyr.

    Lestu meira á www.islenskt.is

  • Foreldrar/forráðamenn

    Þótt að það hljómi kannski kaldhæðnislega þá er offitan sá sjúkdómur sem við getum helst gripið inn í og læknað okkur sjálf áður en alvarlegar aukaverkanir fara að hafa áhrif á líkamann. Offituvandamálið er margslungið, m.a. er það ákaflega menningarlegt en það sem við vitum fyrir víst er að vandinn er í það minnsta tvíþættur, annars vegar aukið hreyfingarleysi og hins vegar fæðan sem við neytum. Sykur og kolvetni eru alls ráðandi í okkar daglegu fæðu og í öllu nánasta matarumverfi.

     

    Til að berjast á móti þeirri þróun að fylla alla skápa og hillur af kolvetni og sykri er tilvalið að hafa það að markmiði að eiga alltaf grænmeti og ávexti og helst að geyma þá í skál á eldhúsborðinu. Með því að hafa eitthvað grænt í skál fyrir framan sig, aukast líkurnar á því að þú nartir í hollustuna. Það er líka tilvalið að útbúa sér grænmetisbakka til að geyma í ísskápnum þannig að fyrirhöfnin verði minni þegar hungurtilfinningin gerir vart við sig.

     

    Matarræði er félagslegur þáttur en hefur líka gríðarlega mikilvæg uppeldisleg áhrif. Með því að vera góðar fyrirmyndir varðandi neyslu ávaxta og grænmetis og gæta þess að slíkt sé ávallt á borðum, aukast líkurnar á að börnin á heimilinu velji hollustuna fram yfir sykurinn þegar fram í sækir. Þannig getum við sem foreldrar í dag orðið góðar fyrirmyndir og snúið þyngdarþróuninni við í gegnum næstu kynslóðir.

     

    Lestu meira á www.islenskt.is

 

Fæðuofnæmi og fæðuóþol

 

Þegar fólki verður illt af mat er það í fæstum tilfellum vegna fæðuofnæmis eða fæðuóþols. Ástæðan getur verið sú að maturinn er ekki nógu ferskur eða að maturinn var borðaður of hratt eða einhver smávægileg pest var að hrjá líkamann. Hins vegar geta meltingarfærin verið viðkvæm fyrir efnainnihaldi fæðunnar og þá er oft talað um óþol. Algengt dæmi er mjólkuróþol sem lýsir sér sem þemba, vindgangur, ógleði eða niðurgangur. Ofnæmisviðbrögð eru mun skýrari og oft mjög alvarleg, jafnvel lífshættuleg.

 

  • Fæðuofnæmi/fæðuóþol?

    Hvað er fæðuofnæmi?

    Það kallast fæðuofnæmi þegar líkaminn hefur myndað mótefni gegn ákveðnum efnasamböndum í fæðunni, s.s. gegn mjólkurpróteinum. Einkenni fæðuofnæmis geta komið í ljós allt frá nokkrum mínútum og allt að 2-3 klukkustundum eftir að fæðunnar er neytt. Greining fæðuofnæmis byggist fyrst og fremst á sögu um ofnæmisviðbrögð. Til eru próf til að kanna hvort um fæðuofnæmi er að ræða en þau eru flest óáreiðanleg. Með blóðprófum eða svokölluðum "prick-test"-prófum er yfirleitt hægt að finna þau mótefni sem líkaminn hefur myndað og þannig finna þær fæðutegundir sem einstaklingurinn gæti haft ofnæmi fyrir. Til að vera fullviss um að fæðuofnæmi sé orsökin þarf þó oftast að gera tilraunir með mataræði eða prófa viðkomandi fæðutegund á sjúklingnum.

     

    Hvað er fæðuóþol?

    Fæðuóþol er samheiti yfir ofnæmislík einkenni sem ekki finnst orsök fyrir en talin eru tengjast fæðunni. Fólk með óþol hefur einkenni fæðuofnæmis en blóðpróf og önnur próf sýna ekki að líkaminn hafi myndað mótefni gegn viðkomandi fæðu. Það er ljóst að oft er erfitt að greina á milli fæðuóþols og fæðuofnæmis og áður en ráðist er í umfangsmiklar rannsóknir eða fæðuþolsprófanir er ráðlegt að útiloka aðrar hugsanlegar orsakir. Ekki er rétt að breyta mataræði eða útiloka vissa fæðuflokka nema í samráði við lækni.

    Lestu meira á www.ao.is

  • Hver eru einkennin?

    Hver eru einkennin?

    Helstu einkenni fæðuofnæmis eða fæðuóþols eru frá meltingarvegi, s.s. uppköst eða niðurgangur. Þetta á einkum við um yngri börn. Kláði og útbrot í munni og koki gerir stöku sinnum vart við sig. Ýmsir telja að barnaexem versni við neyslu vissra fæðutegunda. Hiti og hitaútbrot t.d. í andliti eru oft rakin til ofnæmis fyrir skeldýrum. Astmalík einkenni og einkenni sem koma fram í nefi og augum, lík frjóofnæmi, geta komið fyrir, einkum hjá börnum og tengjast stundum óþoli eða ofnæmi fyrir einstökum fæðutegundum. Sumar rannsóknir hafa einnig sýnt samband milli mígrenis og fæðuofnæmis eða óþols.

     

    Hvað er til ráða?

    Því miður er ekki til nein lyfjameðferð við fæðuofnæmi. Eina ráðið sem dugar er að forðast algjörlega þær fæðutegundir sem sannanlega valda ofnæmi. Þó verður örugg greining á fæðuofnæmi að liggja fyrir áður en fólk útilokar einstakar fæðutegundir úr mataræði sínu.

    Hafir þú fengið hastarleg og jafnvel lífshættuleg ofnæmisviðbrögð vegna fæðuofnæmis getur læknir ráðlagt þér að hafa ávallt með þér adrenalín-sprautu, sem notuð er í bráðatilfellum. Slíkt er þó afar sjaldgæft og einungis gert skv. læknisráði.

    Lestu meira á www.ao.is

  • Mataræði

    Mikill fjöldi innlendra og erlendra bóka er til um mataræði fyrir fólk með fæðuóþol, bækur um mjólkurofnæmi o.s.frv.

     

    Fjölmargir breyta mataræði sínu eða barna sinna af því þeir trúa því að eitthvað í fæðunni valdi þeim óþoli. Best er að ráðfæra sig alltaf við lækni áður en farið er út í slíkar breytingar á mataræði. Ráðfærðu þig við lækni og fáðu hann til að framkvæma allar þær rannsóknir sem útilokað geta aðrar orsakir einkenna.

     

    Mikilvægast er að breyta ekki mataræði ungra barna án samráðs við lækni. Börn þurfa á fjölbreyttri fæðu að halda svo þau fái öll nauðsynleg efni úr fæðunni.

     

    Mundu, að allir fá einhvern tímann einkenni frá meltingarvegi, magaverki eða niðurgang og sjaldnast er fæðuofnæmi eða óþoli um að kenna. Læknirinn getur vísað þér á næringarráðgjafa eða aðra sérfræðinga ef þú biður hann og hann sér ástæðu til.

    Lestu meira á www.ao.is

Ítarefni

 

Hér getur þú hlaðið niður ítarefni varðandi fæðuofnæmi og óþolsvalda frá AO samtökunum og MAST/Matvælastofnun.

 

Veljum fjölbreytt

 

Mikilvægast er að breyta ekki mataræði ungra barna án samráðs við sérfræðinga ef um mögulegt ofnæmi eða óþol er að ræða. Börn þurfa á fjölbreyttri fæðu að halda svo þau fái öll nauðsynleg efni úr fæðunni.

 

 

Rótargrænmeti

 

Rótargrænmeti er samheiti yfir tegundir grænmetis sem eru jurta-rætur ræktaðar til matar eins og annað grænmeti. Ræturnar eru í flestum til-fellum næringarforðabúr jurtarinnar og innihalda mikið magn kolvetna, en auk þess fjörefni (vítamín), steinefni og trefjar. Gulrófur, rauðrófur, gulrætur, sellerírót og sætar kartöflur flokkast sem rótargrænmeti.

Rótargrænmeti er gjarnan soðið eða ofnbakað, en stundum steikt, en sumt má borða hrátt og er næringarríkast þannig eins og annað grænmeti.

Ítarefni

 

Hér getur þú hlaðið niður ítarefni varðandi fæðuofnæmi og óþolsvalda frá AO samtökunum og MAST/Matvælastofnun.

 

 

Rótargrænmeti

 

Rótargrænmeti er samheiti yfir tegundir grænmetis sem eru jurta-rætur ræktaðar til matar eins og annað grænmeti. Ræturnar eru í flestum til-fellum næringarforðabúr jurtarinnar og innihalda mikið magn kolvetna, en auk þess fjörefni (vítamín), steinefni og trefjar. Gulrófur, rauðrófur, gulrætur, sellerírót og sætar kartöflur flokkast sem rótargrænmeti.

Rótargrænmeti er gjarnan soðið eða ofnbakað, en stundum steikt, en sumt má borða hrátt og er næringarríkast þannig eins og annað grænmeti.

 

Rótargrænmeti

 

Rótargrænmeti er samheiti yfir tegundir grænmetis sem eru jurta-rætur ræktaðar til matar eins og annað grænmeti. Ræturnar eru í flestum til-fellum næringarforðabúr jurtarinnar og innihalda mikið magn kolvetna, en auk þess fjörefni (vítamín), steinefni og trefjar. Gulrófur, rauðrófur, gulrætur, sellerírót og sætar kartöflur flokkast sem rótargrænmeti.

Rótargrænmeti er gjarnan soðið eða ofnbakað, en stundum steikt, en sumt má borða hrátt og er næringarríkast þannig eins og annað grænmeti.

Fróðleikur